Oromay Questions & Answers

“ኦሮማይ” የሚለው ቃል በትግርኛ “መልካም ይሆናል” ወይም “ይሳካል” ማለት ነው። በመጽሐፉ ውስጥ ግን ይህ ቃል የውሸት ተስፋን፣ የፕሮፓጋንዳ መፈክርን እና በመጨረሻም የጥፋትንና የብስጭትን ምልክት ሆኖ ቀርቧል። ደራሲው የደርግ መንግስት ለህዝብ ይሰጥ የነበረውን የውሸት ተስፋና የተስፋ መቁረጥ ስሜት ለማሳየት ተጠቅሞበታል። ርዕሱ የመጽሐፉን አሳዛኝ ፍሬ ነገር በሚገባ ይገልጻል።

የመጽሐፉ ዋና ገፀ ባህሪ ፀጋዬ ነው። ፀጋዬ የደርግን አብዮት በቅንነት የሚደግፍ፣ ለሀገሩ መልካም የሚመኝና በለውጥ የሚያምን ወጣት ምሁር ነው። በመጽሐፉ ሂደት ውስጥ ግን የአብዮቱን እውነተኛ ገፅታ፣ ጭካኔና የውሸትነት ሲረዳ ውስጣዊ ግጭት ውስጥ ይገባል። ፀጋዬ የብዙ ኢትዮጵያውያን ምሁራንን ዕጣ ፈንታ የሚወክል ገፀ ባህሪ ነው።

መጽሐፉ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ደርግ ስልጣን በያዘበትና “ቀይ ሽብር” በተባለው ዘመን ላይ ያተኩራል። በተለይም የደርግ መንግስት በኤርትራ ግንባር ያካሄደውን ወታደራዊ ዘመቻ (“ቀይ ኮከብ ዘመቻ”) እና በሀገር ውስጥ የነበረውን የፖለቲካ ጭቆናና ግድያ በስፋት ይዳስሳል። መጽሐፉ የዚያን ዘመን የፖለቲካ፣ ማህበራዊና ስነ-ልቦናዊ ገጽታዎችን ያንፀባርቃል።

ደራሲው በ“ኦሮማይ” ውስጥ የአብዮቶችን ጭካኔ የተሞላበት ገጽታ፣ የውሸት ተስፋዎችን አደጋ፣ የፖለቲካ ፕሮፓጋንዳ ባዶነት እና የነፃ አስተሳሰብን ዋጋ ለማሳየት ሞክሯል። በተጨማሪም፣ የፖለቲካ ስርአቶች እንዴት ግለሰቦችን እንደሚበሉ እና የሀገርን ህልውና አደጋ ላይ እንደሚጥሉ ያሳያሉ። መጽሐፉ የጭቆናንና የሰብአዊ መብት ረገጣን አውግዟል።

መጽሐፉ በወቅቱ የነበረውን የደርግ መንግስት የፖለቲካ ስርአትና አመራር በግልፅና በምሳሌያዊ መንገድ በመተቸቱ ከፍተኛ ውዝግብ አስነስቷል። ደራሲው የዘመቻውን ውድቀት፣ የህዝብን ስቃይና የባለስልጣናትን ብልሹነት በመግለጹ የመንግስትን ቁጣ ቀስቅሷል። ይህ ውዝግብ በመጨረሻም ደራሲው በድብቅ እንዲጠፋ ምክንያት ሆኗል።

ፀጋዬ መጀመሪያ ላይ በአብዮቱ ያምን የነበረ ቢሆንም፣ በኤርትራ ግንባር በተካሄደው ዘመቻ ወቅት የደረሰውን የሰው ህይወት መጥፋት፣ የጦርነቱን ከንቱነት፣ የባለስልጣናትን ግዴለሽነትና የፕሮፓጋንዳውን ውሸት በገሃድ ሲመለከት እምነቱ ተናወጠ። የጓደኞቹ ሞትና የህዝቡ ስቃይ የአብዮቱን እውነተኛ ገጽታ እንዲረዳና እምነቱን እንዲቀይር አድርጎታል።

በመጽሐፉ ውስጥ “መሪው” የሚለው ገፀ ባህሪ በግልፅ ባይጠቀስም፣ በወቅቱ የኢትዮጵያ መሪ የነበሩትን ኮሎኔል መንግስቱ ኃይለማርያምን እንደሚወክል በሰፊው ይታመናል። ደራሲው የመሪውን ስብዕና፣ የአመራር ዘይቤና የፖለቲካ ውሳኔዎች በምሳሌያዊ መንገድ በመግለጽ የዚያን ዘመን አምባገነናዊ አገዛዝ ለማሳየት ሞክሯል።

መጽሐፉ የ“ቀይ ሽብር” ዘመንን በግልፅ ባይገልጽም፣ የጭቆናውን፣ የፍርሃቱንና የጥርጣሬውን ድባብ በስፋት ያሳያል። የፀጋዬ ውስጣዊ ስቃይ፣ የጓደኞቹ መጥፋትና የህዝቡ ዝምታ የዚያን ዘመን አስከፊነት ያንፀባርቃሉ። የፖለቲካ እስራትና ግድያ በምሳሌያዊ መንገድ ተጠቅሶ የነበረውን የሽብር አገዛዝ ያሳያል።

Spoiler: የመጽሐፉ መጨረሻ ግልፅ አይደለም። ፀጋዬ ከጦር ግንባር ተመልሶ ወደ አዲስ አበባ ሲገባ፣ በፖለቲካ ስርአቱ ላይ የነበረው እምነት ሙሉ በሙሉ ተሟጦ፣ ተስፋ የቆረጠና የተሰበረ ሰው ሆኖ እናገኘዋለን። የመጨረሻው ምዕራፍ የፀጋዬን የወደፊት እጣ ፈንታ ግልፅ አያደርግም፣ ይህም የብዙ ኢትዮጵያውያንን የዚያን ዘመን እርግጠኛ ያልሆነ ህይወት የሚያሳይ ነው።

ደራሲው የጦርነትን ከንቱነት በኤርትራ ግንባር በተካሄደው “ቀይ ኮከብ ዘመቻ” በኩል በግልፅ አሳይቷል። የብዙ ወጣት ወታደሮች ህይወት መጥፋት፣ የሀብት መባከን፣ የዘመቻው ያልተሳካ ውጤት እና የህዝቡ ስቃይ የጦርነትን አላስፈላጊነትና አውዳሚነት ያሳያል። ፀጋዬ የጦርነቱን እውነታ ሲመለከት የሰላምን ዋጋ ይረዳል።

“ኦሮማይ” በኢትዮጵያ ስነ-ጽሑፍ ውስጥ ልዩ ቦታ አለው። የደርግን ዘመን በድፍረትና በግልፅ ከገለጹ የመጀመሪያዎቹ መጽሐፍት አንዱ ነው። የፖለቲካ ትችት፣ ምሳሌያዊ አገላለፅ እና ጥልቅ የስነ-ልቦና ትንተና በማጣመር የዘመኑን እውነታ ያንፀባርቃል። መጽሐፉ ለብዙ ተከታይ ደራሲያን አርአያ ሆኗል እናም የኢትዮጵያን የፖለቲካ ልብወለድ ዘውግ አበልጽጓል።

መጽሐፉ የፕሮፓጋንዳን ሚና በደርግ መንግስት “ኦሮማይ” በሚለው መፈክር እና በዘመቻው ዙሪያ በተሰራጩ የውሸት መረጃዎች አማካኝነት ያሳያል። መንግስት ህዝብን ለማታለልና የራሱን አጀንዳ ለማስፈፀም እንዴት ፕሮፓጋንዳን እንደተጠቀመ ያሳያል። ፀጋዬ የፕሮፓጋንዳውን ባዶነት ሲረዳ፣ እውነታው ከሚነገረው ጋር ምን ያህል እንደሚለያይ ይገነዘባል።

ፀጋዬ እና ጓደኞቹ የአብዮቱን የመጀመሪያ ተስፋዎች የሚጋሩ ወጣት ምሁራን ናቸው። በመጽሐፉ ሂደት ውስጥ ግን አንዳንዶቹ ለአብዮቱ ሙሉ በሙሉ ሲገዙ፣ ሌሎች ደግሞ ጥርጣሬ ውስጥ ይገባሉ። የጓደኞቹ መጥፋትና መሞት ፀጋዬን የበለጠ ብቸኛና ተስፋ አስቆራጭ ያደርገዋል። ግንኙነታቸው የዚያን ዘመን ምሁራንን የተለያዩ እጣ ፈንታዎች ያሳያል።

“ኦሮማይ” ከዛሬው አንፃር አምባገነናዊ አገዛዞችን አደጋ፣ የፕሮፓጋንዳን አታላይነት እና የነፃ አስተሳሰብን አስፈላጊነት ያስተምራል። ህዝብ የፖለቲካ ስርአቶችን በጥርጣሬ እንዲመለከት፣ እውነትን እንዲፈልግ እና የሰብአዊ መብቶችን እንዲያከብር ያሳስባል። መጽሐፉ ታሪክ ራሱን እንዳይደግም ትምህርት የሚሰጥ ዘመን የማይሽር ስራ ነው።

በመጽሐፉ ውስጥ የሴት ገፀ ባህሪያት ቁጥር አነስተኛ ቢሆንም፣ የዚያን ዘመን ሴቶች የደረሰባቸውን ስቃይና ተስፋ መቁረጥ ያንፀባርቃሉ። አንዳንዶቹ በአብዮቱ ውስጥ ተሳታፊ ሲሆኑ፣ ሌሎች ደግሞ በጦርነትና በጭቆና ምክንያት ቤተሰባቸውን ያጡና የተሰቃዩ ናቸው። ሴቶቹ የህብረተሰቡን የመከራ ገጽታ ለማሳየት እንደ መስታወት ያገለግላሉ።