About de aanslag
De Aanslag van Harry Mulisch vertelt het verhaal van Anton Steenwijk, wiens leven op een koude avond in januari 1945 voorgoed verandert. Een collaborateur, Fake Ploeger, wordt voor zijn huis in Haarlem doodgeschoten. De buren, de familie Korteweg, slepen het lijk voor de deur van de familie Steenwijk, met fatale gevolgen. De Duitse bezetter executeert Anton's ouders en zijn broer Peter als represaille. De twaalfjarige Anton overleeft de aanslag en wordt opgevangen, maar de gebeurtenis blijft hem zijn hele leven achtervolgen als een onverwerkt trauma.
Het boek volgt Anton door vijf verschillende decennia, telkens beginnend met een ontmoeting die hem confronteert met de aanslag en de complexe waarheden eromheen. Hij ontmoet achtereenvolgens een van de verzetsstrijders die de aanslag pleegden, de zoon van de vermoorde collaborateur, de collaborateur zelf, en de dochter van de buren die het lijk verplaatsten. Elke ontmoeting voegt een nieuwe, vaak tegenstrijdige, laag toe aan zijn begrip van de gebeurtenissen, de motieven van de betrokkenen, en de aard van schuld en onschuld. Mulisch onderzoekt hoe het verleden het heden blijft beïnvloeden en hoe de waarheid zelden eenduidig is, maar eerder een mozaïek van perspectieven en toevalligheden. Het is een diepgaande reflectie op herinnering, noodlot en de blijvende littekens van oorlog.
Key takeaways
- De waarheid over historische gebeurtenissen is zelden eenduidig en wordt gevormd door meerdere, vaak tegenstrijdige, perspectieven.
- Traumatische ervaringen uit het verleden kunnen een leven lang doorwerken en de identiteit van een individu diepgaand beïnvloeden.
- Schuld en onschuld zijn complexe begrippen, vooral in tijden van oorlog, en kunnen op onverwachte manieren met elkaar verweven zijn.
- Toeval speelt een cruciale rol in het menselijk leven en kan noodlottige gevolgen hebben die generaties overstijgen.
- Verzoening met het verleden vereist vaak het confronteren van pijnlijke herinneringen en het accepteren van onvolledige antwoorden.
- De roman benadrukt dat het verleden niet dood is, maar voortleeft in de herinneringen en levens van degenen die het hebben meegemaakt.
Key ideas at a glance
Oorlog en herinnering
- Verzoening met het verleden vereist vaak het confronteren van pijnlijke herinneringen en het accepteren van onvolledige…
- De roman benadrukt dat het verleden niet dood is, maar voortleeft in de herinneringen en levens van degenen die het…
Schuld en onschuld
- Schuld en onschuld zijn complexe begrippen, vooral in tijden van oorlog, en kunnen op onverwachte manieren met elkaar…
Toeval en noodlot
- Toeval speelt een cruciale rol in het menselijk leven en kan noodlottige gevolgen hebben die generaties overstijgen.
Zoektocht naar waarheid
- De waarheid over historische gebeurtenissen is zelden eenduidig en wordt gevormd door meerdere, vaak tegenstrijdige…
De aard van geweld
- Traumatische ervaringen uit het verleden kunnen een leven lang doorwerken en de identiteit van een individu diepgaand…
Chapter summaries
Eerste episode: 1945
De familie Steenwijk woont in Haarlem. Anton, de jongste zoon, is getuige van de moord op NSB'er Fake Ploeg voor hun huis. De Duitsers reageren met een razzia en executeren Antons ouders en broer Peter. Het huis wordt in brand gestoken. Anton wordt opgepakt en later vrijgelaten door een Duitse officier, waarna hij bij zijn oom en tante in Amsterdam terechtkomt. Hij probeert de gebeurtenissen te verwerken, maar de herinnering aan de aanslag en de daaropvolgende tragedie blijft hem achtervolgen, een trauma dat zijn verdere leven zal beïnvloeden.
Tweede episode: 1952
Anton studeert medicijnen in Amsterdam. Hij keert terug naar Haarlem voor een feest en ontmoet daar Karin Korteweg, de dochter van de buurman die het lijk van Fake Ploeg verplaatste. Ze discussiëren over de schuldvraag en de verantwoordelijkheid voor de aanslag. Karin is nog steeds getraumatiseerd door de zelfmoord van haar vader en verdedigt zijn actie, die hij uit angst voor represailles ondernam, maar daardoor de familie Steenwijk in gevaar bracht. Anton probeert haar te begrijpen, maar de confrontatie met haar perspectief op de gebeurtenissen is pijnlijk en confronterend.
Derde episode: 1956
Anton is inmiddels arts en getrouwd met Saskia. Tijdens een begrafenis in Haarlem komt hij onverwacht in contact met Cor Takes, een van de verzetsstrijders die de aanslag pleegden. Takes is een verbitterde man die nog steeds leeft in het verleden en de aanslag als een heroïsche daad ziet. Hij vertelt Anton over de motieven en de uitvoering van de aanslag, en de rol van Truus Coster, de vrouw die samen met hem schoot. Anton probeert de puzzelstukjes van zijn verleden in elkaar te passen en de complexe waarheid te doorgronden.
Vierde episode: 1966
Anton is gescheiden van Saskia en hertrouwd met Liesbeth. Hij is een succesvol anesthesist. Tijdens een demonstratie tegen de Vietnamoorlog in Amsterdam komt hij onverwacht Truus Coster weer tegen, of althans, haar dochter Sandra. Sandra lijkt sprekend op haar moeder. Anton realiseert zich dat Truus Coster de vrouw was met wie hij in de cel zat na de aanslag, en die hem troostte en moed insprak. Hij voelt een diepe verbondenheid en een nieuw begrip voor de complexiteit van de gebeurtenissen en de menselijke keuzes in oorlogstijd.
Vijfde episode: 1981
Anton is inmiddels een gerespecteerd arts en heeft een kleindochter. Tijdens een grote vredesdemonstratie tegen kernwapens in Amsterdam ontmoet hij Fake Ploeg jr., de zoon van de vermoorde NSB'er. Fake Ploeg jr. is een activist en heeft zijn eigen trauma's en perspectieven op het verleden en de rol van zijn vader. Ze voeren een diepgaand gesprek over schuld, wraak, vergeving en de blijvende impact van de oorlog op verschillende generaties. Anton sluit vrede met zijn verleden en de complexiteit van de menselijke aard en geschiedenis.
Full summary
"De aanslag" van Harry Mulisch, gepubliceerd in 1982, is een belangrijke Nederlandse roman die zich afspeelt tegen de achtergrond van de Tweede Wereldoorlog en zijn nasleep.
Het verhaal volgt Anton Steenwijk, die als jongen getuige is van een moord op een collaborateur tijdens de oorlog. Deze gebeurtenis leidt tot een keten van gevolgen die Anton's leven blijvend beïnvloeden. De roman verkent thema's van schuld, herinnering en de morele ambiguïteit van oorlog. De invloed van het verleden op het heden staat centraal, evenals de vraag naar de verantwoordelijkheid van individuen in bredere historische contexten.
Belangrijke personages zijn Anton, zijn ouders en de diverse figuren die hij ontmoet, waaronder de agenten en de familie van de vermoorde man. Hun relaties illustreren de complexiteit van menselijke interacties in tijden van crisis.
Mulisch biedt kritische inzichten
Memorable quotes
“De aanslag was de kern van zijn leven, het middelpunt van de cirkel die hij beschreef.”
“Het verleden is niet dood, het is niet eens voorbij.”
“Alles wat gebeurt, gebeurt voor het eerst, en toch is het alsof het al duizendmaal is gebeurd.”
“De waarheid is als een mozaïek, waarvan je de stukjes pas bij elkaar krijgt als je het geheel overziet.”
Characters
- Anton SteenwijkDe protagonist, een anesthesist die zijn hele leven worstelt met de traumatische aanslag op zijn familie in de Tweede Wereldoorlog.
- Peter SteenwijkAnton's oudere broer, die samen met hun ouders wordt geëxecuteerd na de aanslag.
- Cor TakesEen verzetsstrijder die betrokken was bij de aanslag op Fake Ploeger en later Anton's pad kruist.
- Truus CosterDe vrouw met wie Anton een nacht in de cel doorbrengt na de aanslag; een medeplichtige van Cor Takes.
- Fake PloegerDe collaborateur die wordt doodgeschoten, wat de keten van noodlottige gebeurtenissen in gang zet.
- Meneer KortewegDe buurman die het lijk van Fake Ploeger verplaatst voor het huis van de Steenwijks uit angst voor represailles.
- Mevrouw KortewegDe vrouw van meneer Korteweg, die haar man overhaalt het lijk te verplaatsen, gedreven door een mengeling van angst en bijgeloof.
- Karin KortewegDe dochter van de familie Korteweg, die Anton later de motieven van haar ouders voor het verplaatsen van het lijk onthult.
- Saskia de GraaffAnton's eerste vrouw en de moeder van zijn dochter.
- SandraAnton's tweede vrouw.
Themes
- Oorlog en herinnering
- Schuld en onschuld
- Toeval en noodlot
- Zoektocht naar waarheid
- De aard van geweld
About harry mulisch
Harry Mulisch (1927-2010) was een van de 'Grote Drie' van de naoorlogse Nederlandse literatuur. Zijn werk kenmerkt zich door filosofische diepgang, symboliek en een fascinatie voor de Tweede Wereldoorlog, die hij zelf als kind meemaakte. Naast 'De Aanslag' (1982), waarvoor hij de AKO Literatuurprijs ontving, schreef hij invloedrijke romans als 'Het stenen bruidsbed' (1959), 'Twee vrouwen' (1975) en zijn magnum opus 'De ontdekking van de hemel' (1992). Zijn oeuvre verkent vaak thema's als het noodlot, de geschiedenis, goed en kwaad, en de rol van de kunstenaar.
FAQ
What is de aanslag about?
De Aanslag vertelt het verhaal van Anton Steenwijk, die als kind de moord op zijn familie tijdens de Tweede Wereldoorlog meemaakt. De roman volgt zijn levenslange zoektocht naar de waarheid achter deze traumatische gebeurtenis en de impact ervan op zijn identiteit en relaties. Het is een diepgaande verkenning van herinnering, schuld, toeval en de complexiteit van de geschiedenis.
Is de aanslag worth reading?
Absoluut. De Aanslag wordt beschouwd als een van de belangrijkste Nederlandse romans van de 20e eeuw. Mulisch's meesterlijke vertelkunst, de diepgang van de thematiek en de psychologische ontwikkeling van het hoofdpersonage maken het een indrukwekkend en tijdloos werk. Het biedt stof tot nadenken over de blijvende gevolgen van oorlog en de subjectiviteit van de waarheid.
How does de aanslag end?
Spoiler: Het boek eindigt met Anton die deelneemt aan een vredesdemonstratie in Amsterdam, waar hij voor de laatste keer Cor Takes ontmoet. Hij krijgt geen eenduidig antwoord op al zijn vragen, maar verzamelt een mozaïek van perspectieven. Anton komt tot een vorm van acceptatie van zijn verleden en de onoplosbare complexiteit ervan, zonder dat er een definitieve 'waarheid' wordt gepresenteerd. Hij omarmt de onvermijdelijkheid van het noodlot en de menselijke conditie.
Who should read de aanslag?
De Aanslag is een must-read voor liefhebbers van literaire fictie, historische romans en iedereen die geïnteresseerd is in de psychologische impact van oorlog en trauma. Het is ook zeer geschikt voor lezers die graag dieper nadenken over thema's als schuld, onschuld, geheugen en de aard van de waarheid. Het is een klassieker die zowel emotioneert als intellectueel uitdaagt.
How long does it take to read de aanslag?
De Aanslag is een relatief compacte roman. De meeste lezers zullen er ongeveer 3 tot 4 uur over doen om het boek uit te lezen, afhankelijk van hun leessnelheid. Het is een boek dat uitnodigt tot reflectie, dus sommigen nemen er wellicht langer de tijd voor.